ශතවර්ෂයේ දීර්ඝතම චන්ද්‍රග්‍රහණය - 2018 ජූලි 27 වැනිදා

2000 වර්ෂයේ ජූලි මස 16 වැනිදායින් පසුව පෙනෙන දීර්ඝතම චන්ද්‍රග්‍රහණය 2018 ජූලි මස 27 වැනිදා සිදුවේ. නැවත මෙවැනි අවස්ථාවක් ලැබෙනුනේ 2036 අගෝස්තු මස 7 වැනිදාය. නමුත් එය යුරෝපය හා අප්‍රිකානු රටවලට පෙනුනද ලංකාවට නෙපෙනෙනු ඇත.
චන්ද්‍රග්‍රහණයක් ඇතිවන ආකාරය මීට පෙර මා ලියූ ලිපියක් වන 2018 ජනවාරියේ ඇති වූ චන්ද්‍රග්‍රහණය ගැන ලිපියේ විස්තර කරා මතක ඇති. අමතක අයට මෙන්න ලින්කුව ඒකටත්....

http://sulakkhana.blogspot.com/2018/01/2018.html

මෙවර ජූලි 27 රාත්‍රියේ සිදුවන චන්ද්‍රග්‍රහණය වඩා දීර්ඝ එකක් වන්නේ සඳ ගමන් කරන ඉලිප්සාකාර මාර්ගයේ දීර්ඝ කෙලවර ආසන්නයේ පිහිටුමකදී මෙම සිදුවීම සිදුවීමයි. සම්පූර්ණ සිදුවීම පැය 6 මිනිත්තු 14ක පමණ කාලයක් සිදුවන අතර පූර්ණ චන්ද්‍රග්‍රහන කාලය පැය 1 මිනිත්තු 43ක පමන කාලයක් සිදුවනු ඇත.

චන්ද්‍රග්‍රහණයේ ආරම්භය 27 දා රාත්‍රී 10.44 ට ආරම්භ වන අතර පූර්ණ සෙවනැල්ල චන්ද්‍රයා මත වැටීම මධ්‍යම රාත්‍රිය පසුවී උදෑසන 1.00ට ආරම්භ වේ. එහි උපරිමය උදෑසන 1.51 පමණ වන විට සිදුවන අතර පූර්ණ සෙවනැල්ලේ අවසානය උදෑසන 2.43 ට පමණ අවසන්වේ. සම්පූර්ණ සිදුවීම අවසන් වන්නේ උදෑසන 4.58 පමණ වෙද්දීය. මෙම චන්ද්‍රග්‍රහනය ප්‍රමාණයෙන් 1.609ක් පමණ වේ යැයි අනුමාන කෙරේ. මෙම ප්‍රමාණය යනු සඳේ හා සෙවනැල්ලෙන් වසාගන්නා ප්‍රමාණය අතර අනුපාතයයි. උදාහරණ වශයෙන් සඳ මත සෙවනැල්ලෙන් වැසෙන ප්‍රමාණය භාගයක් නම් අප චන්ද්‍රග්‍රහණයේ ප්‍රමාණය 0.5 ක් යැයි කියනු ලැබේ.



මීට අමතරව මේ දින වල සිදුවෙමින් පවතින අඟහරුගේ දීප්තිමත් රතු පැහැය ඇතිවීමත් අපට දකින්න පුළුවන්. එමෙන්ම අඟහරුගේ ප්‍රතිවිරුද්ධ පැත්ත දර්ශනය වීම නිසා ඇතිවන මෙම සිදුවීමේ උපරිමය ජූලි මස 27 වනදා සිදුවනු ඇත. නමුත් චන්ද්‍රයාගේ දීප්තිය නිසා එය දැකිය නොහැකි වුවද චන්ද්‍රග්‍රහණය අවස්ථාවේදී එයද නිරීක්‍ෂණය කිරීමට හැකිවනු ඇත.

මීට අමතරව ජූලි මස දර්ශනයවන ඩෙල්ටා ඇක්වාරිඩ්ස් උල්කා වර්ෂාවද පියවි ඇසින් දැකගැනීමේ වාසනාව අගෝස්තු ආරම්භය වනතුරු තිබේ. නමුත් හොඳින් අඳුරු දිනයක උල්කා 30-50 අතර ප්‍රමාණයක් දිස්වන බැවින් හඳුනාගැනීමේ අපහසුතාවයක් පැවතිය හැකිය.

අහස් විලෙන්

බන්දුල නානායක්කාරවසම් විසින් පද රචනය කල රෝහණ වීරසිංහයන්ගේ සංගීතයෙන් හැඩවී සෝමතිලක ජයමහ විසින් ගායනා කරන්නා වූ අපූරු ගීතයක් මේ විදිහට අප අතරට එක්වෙනවා. මෙහි ආරම්භක සංගීතයෙන් ගීතයට ලබා දෙන්නා වූ සවිය ගැන කියනවාට ඩා එය ඇසීමම පුමාණවත් යැයි සිතමි.

අහස් විලෙන් හඳ පිටමන් වෙලා
රහස් හඬින් මගෙ දුක අහනවා
අඬන අහස පීරලා තරුද හඳම හොයනවා
මගේ රැයක අඳුර නිවෙනවා
අහස් ගඟ යනු අනෝතප්ත විලෙන් ගලා යන ජලයෙන් සැදි ගංගාවයි. නමුත් මෙහි සඳහන්වන අහස් විල යනු එය නොවේ යැයි මා සිත පවසයි. තරු පිරී ඇති රාත්‍රී අහස වේ ලෙස හඳුන්වා ඇති සේය. එහි තිබූ හඳ පිටමං වී ගොස් ඇත. එතැනින් ඉවත් වූ සඳ මා ලඟට විත් මගේ දුක් ගැනවිල්ල අසා සිටින්නේය. නමුත් සඳ අහිමි වූ අහස අඳුරු වලාවන් වලින් වැහිලා අඬමින් සේ දැනෙද්දී වලාකුළු අතරින් තරු සඳ සොයන්නට මෙන් එබී බලන්නෝය. නමුත් මෙලෙස සඳ මා වෙත පැමිණිම නිසාවෙන් මගේ රාත්‍රියේ අඳර නම් ගෙවී යන්නේය.

ප්‍රේමවන්තයෙකුගේ විරහ වේදනා මකන්නට එක් වූ නව ආදරවන්තියකගේ අස්වැසීමක් තනිවුන පෙම්වතාට දැනෙන ආකාරය මෙලෙස විස්තර වූවා විය යුතුය. 

ගැලුවාට ගඟක් බාදක හිරිහැර පෙලා
කවුරුන්ද ගියේ උල්පත කොයිදැයි සොයා
ගගුල සේ ඇදි සයුර හා වෙවී
ඈ ආදරේට නව අරුතක් සොයනවා

ගංගාවක් බාධක අතරින් ගලා යද්දී එහි ලස්සන විඳිනවා මිස කිසි කෙනෙක් ගංගාවේ මූලය එසේත් නැතිනම් උල්පත කොතනදැයි සොයන්නේ නැත. එමෙන්ම ඇයද බාධක අතරින් දුශ්කර වූ ගමනක් ලස්සනට මුහුද වෙත ගලායන්න උත්සාහ කරනවා. මේ විදිහට පැරණි දුක්බර වූ මාර්ගයෙන් තම පෙම්වතාව බේරගන්න ඇය දරන උත්සාහය කෙතරම්දැයි දැනෙන්නට පටන් ගෙන ඇත.

හැමුවාට සුලඟ මලේ සුවඳ පොද දරා
කිසිදාක මලක් දිව ගියේද තටු ලබා
සුළඟ සේ ඇදී සුවඳ ලොවට දී
මුලු ජීවිතේම ඈ සුළඟින් වහනවා

මල්වල සුවඳ අරගෙන සුලං හැමුවා වුනත් ඒ සුවඳ එක්ක මල් පියාඹල යනව දැකල නැහැ නේද? ඒ සුවඳ ඇදෙන්නා වගේ ඇය ලෝකයට සුවඳ දෙනවා. පෙම්වතාගේ මුලු ජීවිතයම ඒ සුවඳින් ඇයගේ ආදරයෙන් වසන්නට තරම් ඇය සමත්. 

හැරගිය පෙම්වතියගේ මතකයෙන් ඉවත්කරල අලුතින් තමා ආලය කරන පෙම්වතා වෙනුවෙන් පෙම්වතියකගේ කැප කිරීම, විරසක වූ පෙම්වතාගේ කැඩුණු බිඳුනු හිතට දැනෙන ආකාරය මෙලෙස අකුරු වුනා යැයි මට සිතේ. කෙසේ හෝ වේවා අපූර්ව සංගීතයකින් හැඩ වූ මෙම ගීතය අහල විඳල දකින්න යැයි මම ඔබට ආරාධනා කරනවා. 


අහස් විලෙන් හඳ පිටමන් වෙලා
රහස් හඬින් මගෙ දුක අහනවා//
අඬන අහස පීරලා තරුද හඳම හොයනවා
මගේ රැයක අඳුර නිවෙනවා

ගැලුවාට ගඟක් බාදක හිරිහැර පෙලා
කවුරුන්ද ගියේ උල්පත කොයිදැයි සොයා//
ගගුල සේ ඇදි සයුර හා වෙවී//
ඈ ආදරේට නව අරුතක් සොයනවා

අහස් විලෙන් හඳ පිටමන් වෙලා
රහස් හඬින් මගෙ දුක අහනවා
අඬන අහස පීරලා තරුද හඳම හොයනවා
මගේ රැයක අඳුර නිවෙනවා

හැමුවාට සුලඟ මලේ සුවඳ පොද දරා
කිසිදාක මලක් දිව ගියේද තටු ලබා//
සුළඟ සේ ඇදී සුවඳ ලොවට දී
සුළඟ සේ ඇදී සුවඳ ලොවට දී
මුලු ජීවිතේම ඈ සුළඟින් වහනවා

අහස් විලෙන් හඳ පිටමන් වෙලා
රහස් හඬින් මගෙ දුක අහනවා//
අඬන අහස පීරලා තරුද හඳම හොයනවා
මගේ රැයක අඳුර නිවෙනවා

පද රචනය - බන්දුල නානායක්කාරවසම්
සංගීතය - රෝහණ වීරසිංහ
ගායනය - සෝමතිලක ජයමහ